Makieta miasta fortecy Piława

Najważniejsze fakty z historii Stanisławowa

Data Wydarzenie
1437 Historyczne wzmianki i dokumenty z przeszłości wsi w miejscu, której Andrzej Potocki buduje gród - Stanisławów znaleźć można w aktach grodzkich i ziemskich z 1437 roku. "Akta grodzkie i ziemskie - Najdawniejsze zapiski sądów halickich z 1435 -1475". W- wa 1887, s. 27. Obecnie dostępne w Państwowym Archiwum we Lwowie.
1650 1662 W miejscu starej wsi Zabłotowo lub Zabłocie położonej 256 m n.p.m. Andrzej Potocki buduje miasto fortecę - Stanisławów. Opasając je wałem ziemnym i palisadami. Nieco później murem z fosą i dwiema bramami: halicką i tyśmienicką, oraz furtą zwaną ormiańską. Dla gospodarczego ożywienia polsko-ruskiego miasta, sprowadza również Ormian i Żydów.
1662 7 maja- stanisławowska forteca wraz z przysiółkami otrzymuje na prawie magdeburskim przywileje lokacyjne (wieloetnicznościowe): między innymi prawo samostanowienia, prawa religijne, prawo na cotygodniowe targi oraz na trzy w roku jarmarki. Odrębne przywileje otrzymują Ormianie i Żydzi.
1662 Zbudowano pierwszy rzymsko - katolicki drewniany kościół.
1662 Pierwszym wójtem w Stanisławowie zostaje Polak B. Androszewski.
1663 14 sierpnia we Lwowie król Jan Kazimierz nadaje miastu prawa magdeburskie de jure, Potwierdzając uprzednio nadane przywileje, oraz zatwierdzając herb miasta. Miasto zaś nazwane zostaje Stanisławowem na cześć 12-letniego syna Andrzeja Potockiego - Stanisława i prawdopodobnie, także na cześć jego ojca - Hetmana Stanisława Rewery Potockiego.
1664 Od początku tegoż roku były organizowane cechy rzemiosł: rzeźniczy, szewski, krawiecki.
1666 W mieście zbudowano pierwszy drewniany ratusz. Podziemia ratusza połączono lochami z różnymi strategicznymi punktami miasta.
1667 Umiera Hetman Wielki Koronny, Starosta halicki, Wojewoda krakowski - Stanisław Rewera Potocki, ojciec założyciela miasta Andrzeja Potockiego.
1669 15 kwietnia Andrzej Potocki zakłada "Kolonię Akademicką" - kolegiaty jezuickie, przy których powstały filie uniwersytetu krakowskiego. Kościół rzymsko-katolicki otrzymuje godność kolegiaty. Kapituła kolegiacka sprawuje opiekę nad szkołą-Kolonią Akademicką.
1672 Od chwili upadku Kamieńca Podolskiego stanisławowska forteca obok halickiej staje się najważniejszym punktem obrony tych ziem Rzeczpospolitej.
1672 W Stanisławowie przebywał Ulrich von Verdum, który w swym "Dzienniku" opisuje miasto oraz ratusz.
1672 1703 Przebudowano najstarszą budowlę miasta, drewniany kościół parafialny. Przebudowa w stylu barokowym z elementami renesansu. (architekt: F. Korassini i K. Bene).
1676 Z początkiem września armia turecka Ibrahima Baszy w połączeniu z Tatarami w pochodzie na Polskę niszczy fortecę. Dzięki zbliżającej się odsieczy Jana lll Sobieskiego pod Żurawiem, nie zdobywa miasta bronionego przez Komendanta -Fortecy Jana Kamieńskiego. Po tureckim oblężeniu rozebrano uszkodzony ratusz. Przedmieście wschodnie i południowe zostaje doszczętnie spalone.
1677 Warszawski Sejm zwalnia mieszkańców od podatków na rzecz odbudowy zniszczeń, w związku z bohaterską obroną miasta. Uchwała zwała się "Fundacją Ecclesiae Collegiatae Stanislavovie.." Przez lat 12 uwolniony z podatków oprócz ceł koronnych. Król Jan lll Sobieski zatwierdza przywileje Ormian w Stanisławowie. Otrzymują prawo na własny magistrat, czyli samorząd niezależny od polsko-ruskiego.
1679 1682 Pod kierownictwem inż. Karola Benoego udoskonalono, odnowiono oraz umocniono nadwerężone mury fortyfikacyjne fortecy i wyremontowano zamek.
1680 Halicki Sejm Mały nazwał Stanisławów stolicą całego Pokucia. Tego też roku wybudowano arsenał.
1683 12 września w bitwie z Turkami pod Wiedniem ginie najstarszy syn twórcy miasta Andrzeja Potockiego - Stanisław. Ciało jego pochowano w grobowcu kolegiaty stanisławowskiej.
1690 Zakon Trójcy Przenajświętszej - Trynitarów wybudował klasztor i kościół drewniany.
1691 We wrześniu umiera założyciel miasta - Hetman Wielki Koronny Andrzej Potocki. Dziedzicem Stanisławowa zostaje jego młodszy syn Józef- Hetman Wielki Koronny, Starosta Halicki.
1695 Rozpoczęto po raz trzeci przebudowę miejskiego ratusza na planie krzyżowym, który przetrwał do pożaru miasta w 1868 roku. Na wieży ratusza wstawiono zegar z czterema cyferblatami, a na kopule umieszczono figurę Archanioła Michała pokonującego szatana w postaci smoka. Zaczęto też brukować ulice. Miasto obwarowano staranniej, mury rozszerzono, a zamek zaopatrzono w zbrojownię.
1702 W mieście przebywa Franciszek Rakoczy (od 1704 książę Siedmiogrodu, a od 1705 Węgier). Przywódca powstania przeciw Habsburgom.
1703 Ukończono budowę w centrum miasta murowanego kościoła parafialnego pod wezwaniem najświętszej Marii Panny Łaskawej. W tym roku Józef Potocki bierze udział w pacyfikacji Powstania Chłopskiego S. Paleja.
1707 Pod miasto podchodzą Kozacy i carscy żołnierze - zajmują przedmieście Stanisławowa (po raz pierwszy!). Po rocznym rabunkowym władaniu zostawiają miasto okrutnie zniszczone i wyludnione. Moskale wraz z hetmanem Sieniawskim - stronnicy Augusta II w ten sposób mszczą się na Józefie Potockim, za stronniczość wobec króla Stanisława Leszczyńskiego.
1709 Statystyka: mieszkało 221 rodzin, mieszkańców ok. 1494, 9 szewców, 6 rzeźników, 5 kowali, 3 krawców, 3 stolarzy, 2 tkaczy, 2 kuśnierzy, 2 kotlarzy, szklarz, młynarz, tokarz, piekarz, 2 apteki.
1709 1711 Miasto opanowuje zaraza morowa (epidemia morowego powietrza).
1712 Napad Moskali powtarza się (po klęsce Karola XII pod Połtawą.
1713 Właściciel miasta rozpoczyna odbudowę. Stanisławowską szkołę tzw. "Kolonię Akademicką" przejmują sprowadzeni Jezuici.
1719 Józef Potocki sprowadza do Stanisławowa Jezuitów, którzy przyczyniają się do rozwoju szkolnictwa i oświaty.
1720 1727 Zbudowano klasztor jezuicki, przy którym powstało kolegium jezuickie - pięcioklasowa szkoła, w miejscu, gdzie stał niegdyś drewniany zamek ojcowski.
1729 Józef Potocki wydaje obszerny przywilej a raczej instrukcję dotyczącą organizacji życia wewnętrznego cechów. Wymienia w nim cechy: puszkarskie, szychlerskie, miecznicze, paśnicze, konwisarskie, siodlarskie, złotnicze i stolarskie.
1730 Miasto nawiedza epidemia dżumy, przyniesiona z Turcji. Zmarli są grzebani zbiorowo za miastem przy drodze do Tyśmienicy. Syn Józefa, Stanisław Potocki, wznosi - obok cmentarza, w ogrodzie Ochronki im. Mroczkowskiej - pomnik, statuę Zbawiciela Świata z kulą ziemską w ręku i napisem: "Salvator mundi salva nos", w podzięce za odwrócenia nieszczęścia.Około 1730 roku staje na przedmieściu tyśmienickim kościół pod wezwaniem Św. Józefa i cerkiew drewniana Św. Barbary.
1732 Zbudowano w miejsce starego drewnianego murowany klasztor i kościół Ojców Trynitarów, spalony częściowo podczas pożaru w 1868 roku.
1732 Statystyka: spis ludności ok. 3321 mieszkańców.
1737 Przebudowano i odnowiono kościół - kolegiatę.
1737 1739 Rosjanie z Kozakami oblegają fortecę z bocznej strony Tyśmienicy i Knichinina (po raz trzeci). Przyczyna- walka sukcesyjna o tron między Augustem III, a Leszczyńskim. Miasto oblężenie wytrzymuje i pod dowództwem gen. Hondorff (Hohendorff) zmusza wroga do odwrotu. W dowód wdzięczności Potocki własnym kosztem wznosi na przedmieściu halickim od północnej strony miasta, na wysokim podnóżu kamienną statuę Bogurodzicy, z kulą armatnią nad napisem SPWS 1739 AD.
1742 1762 Armeński sobór buduje kościół ormiański w stylu barokowym w miejscu drewnianego, (dziś prawosławny). W 1742 roku zostaje wzniesiona na przedmieściu halickim zaraz za bramą - wychodząc z miasta - figura św. Jana Nepomucena.
1744 Przebudowa kolegium jezuickiego w stylu barokowym. Od 1784 Gimnazjum Państwowe, jedno z pierwszych na terytorium Pokucia. Zbudowano klasztor OO. Jezuitów - murowany, trzypiętrowy, na planie prostokąta, pokryty dwuspadowym dachem. W latach dwudziestych pełniący funkcję Państwowego Gimnazjum.
1751 Umiera dziedzic miasta - Józef Potocki. Pochowany z wielką okazałością w grobowcach rodzinnych w kolegiacie - 25 września. Na krótko dziedzictwo obejmuje jego syn, Stanisław - Wojewoda Poznański.
1753 1763 Zostaje wybudowany murowany kościół Jezuitów (architekci: S. Potocki, H. Dalke, obecnie greckokatolicki kościół metropolitarny).
1754 25-ego kwietnia na stanisławowskim rynku stracono rozbójnika następcę Dowbosza Wasyla Bajuraka.
1760 Nową dziedziczką Stanisławowa zostaje Katarzyna Kossakowska. Miasto pozostaje w jej rękach, aż do rozbioru Polski.
1761 Żydzi odbudowują synagogę spaloną podczas pożaru miasta.
1762 W Stanisławowie przebudowano ormiański drewniany kościół z 1742 na murowany.
1764 7 stycznia Kniaź Daszkow zdobywa fortecę stanisławowską - przebywają w niej do 5 października 1764 roku.
1767 Wybudowano najstarszy zakład piwowarski (browar) przy ul. Wyrobniczej 47 Później zmiana nazwy ulicy na ul. Nowogrodzką 49. Kompleks budynków w stylu barokowym, murowany, na planie prostokąta, jednopiętrowy, pokryty dwuspadowym dachem. Drugi budynek dwupiętrowy z poddaszem, zbudowany na wysokiej podmurówce.
1768 Rosyjskie pułki w Stanisławowie.
1770 Ponownie zaraza morowa opanowuje miasto.
1772 I rozbiór Polski - Stanisławów przechodzi pod panowanie cesarzy austriackich, gdzie ustanowiono siedzibę pierwszego urzędu cyrkularnego w Galicji.
1772 25 października w związku z przejęciem władzy przez Austro-Węgry do Stanisławowa wchodzą pierwsi strzelcy (Kawalerzyści austriaccy tworząc wojskowy garnizon). Następuje reorganizowanie urzędów i magistratu.
1782 Połączono obwody, tyśmienickie i kołomyjskie, tworząc jeden stanisławowski. Utworzono kilka nowych urzędów państwowych. Powstaje też urząd obwodowy, początkowo umieszczony w gmachu pojezuickim. W tymże roku, kościół rzymsko-katolicki przestaje być kolegiatą. To również rok założenia jednego z największych cmentarzy w Polsce, starszego od Powązek i lwowskiego Łyczakowa. Usytuowany przy ul. Tyśmienickiej (górnej Sapieżyńskiej) obok magazynu tytoniowego. Zniszczony w 1980r.
1783 Objeżdżając Haliczczyźnę austriacki cesarz Józef II odwiedza Stanisławów, przyjęty uroczyście przez rodzinę Potockich.Zaprowadzono szkoły gimnazjalne, których prefektem był ks. Franciszek Milbacher ex Jezuita.
1786 Przedmieściom nadano nazwy ulic. Utworzono sąd szlachecki (forum nobilium) dla czterech obwodów. Urząd umieszczono w klasztorze dawnych trynitarów, a drugie skrzydło klasztoru zamieniono na więzienie.
1787 Rozpoczyna pracę browar - najstarszy z okolicznych browarów.
1797 Katarzyna Kossakowska sprzedaje część swego majątku bratu Piotrowi Potockiemu.
1799 Kościół kolegiacki zamieniono na farny.
1801 Majątek Potockich przechodzi na własność państwa austriackiego. Ratusz zostaje zajęty przez urząd austriacki. Z powodu zadłużeń Piotra Potockiego również browar przechodzi na własność państwa austriackiego.
1804 Nakazem cesarza zniesiono mury stanisławowskiej fortecy (wały rozbierano do 1870 roku). Mury rozebrano do 1812 roku, co zmieniło strukturę przestrzenną Stanisławowa, oraz wygląd zewnętrzny miasta.
1809 Do Stanisławowa wkraczają zwycięskie wojska Księstwa Warszawskiego. Przedstawiciele Józefa Poniatowskiego tworzą tu zagon Strzelców. Zarządzają jakiś czas miastem organizując również nowy miejski urząd. 6-go czerwca książę Józef Poniatowski z wojskiem Napoleona zajmuje Stanisławów , gdzie przebywa do końca lipca.
1823 Otwarta zostaje księgarnia oraz czytelnia przy ul. Sapieżyńskiej
1825 Austriacy usuwają z wieży ratusza posąg św. Michała umieszczając tam dwugłowego orła austriackiego. Silna burza nawiedza miasto, niszcząc wieżę ratusza.
1826 Pożar miasta. Palą się kamienice w rynku naprzeciw kościoła ormiańskiego, szkoła żydowska, łaźnia, strażnica wojskowa i 16 domów.
1827 Powstaje pierwszy skwer, z inicjatywy Austriaka Stanisława Franciszka Krattera. Zbudowano nową tzw. główną strażnicę wojskową przy kościele pojezuickim, dzięki staraniom starosty Krattera.
1830 Utworzono pocztę. Zaprowadzono c. k. administrację ceł i dochodów skarbowych.
1834 Polacy tworzą Towarzystwo Muzyczne, w późniejszym czasie pod im. Stanisława Moniuszki.
1835 Pożar miasta - 28-go kwietnia pali się przedmieście halickie po obu stronach Bramy.
1837 Postawiono pomnik cesarzowi Franciszkowi i na koszt starosty Milbachera, oraz utworzono dwie nowe ulice: cesarza Ferdynanda i Langenaua. W tym roku J. Halpern buduje szpital żydowski.
1847
Statystyka: 10866 mieszkańców, 4 place, 24 ulice, 800 budynków z tego 430 murowanych.
Rusini otrzymują od austriackiego cesarza zezwolenie na utworzenie w Stanisławowie episkopatu grecko-katolickiego otrzymując na ten cel zamknięty od 1773 roku pojezuicki zniszczony kościół.
Ukończono otwierając z korzyścią dla całego kraju nową drogę na Węgry przez Delatyń, Mikuliczyn i Karpaty.
1848 W Stanisławowie 8-10 maja stworzono miejską ruską radę w miejsce lwowskiej filii ruskiej rady.
1848 Rozwiązanie szkół jezuickich. W Galicji zostaje zniesiona cenzura.
1848 2-go września ukazuje się pierwszy numer "Dziennika Stanisławowskiego" wydanego przez Polskie Towarzystwo Demokratyczne (Wiktor Heltman).
1848
Powstaje Polska Narodowa Gwardia.
Ukazuje się "Dziennik Stanisławowski" pismo poświęcone rodzimym demokratycznym zasadom, założone przez Wiktora Heltmana.
1849 Parafia ormiańska staje się trzecim dekanatem po Lwowie i Kutach.
1855 29 września nowym ukazem imperatorskim Stanisławów wszedł w skład namiestnictwa lwowskiego. Miejski urząd składa się z naczelnika, 2 asesorów sekretariatu, 3 pisarzy, budowniczego i 20 policjantów - następuje reorganizacja urzędu.
1858 We Lwowie wychodzi książka, historyka pochodzenia ormiańskiego ks. Sadoka Barącza pt: "Pamiątki miasta Stanisławowa".
1860 Powstała pierwsza kasa oszczędnościowa.
1860 1861 Pracuje jeden z trzech młynów na całą wschodnią Galicję (młyn parowy).
1863 Aktywny udział w powstaniu styczniowym biorą: poeta Mieczysław Romanowski, ginąc w boju, F. Lewicki zesłany na Sybir, skąd szczęśliwym trafem powrócił.
1866 1 września rozpoczyna się regularny ruch pociągów: Lwów - Czerniowce przez Stanisławów.
1866 Następuje przekształcenie absolutnej monarchii austriackiej w konstytucyjne Austro - Węgry.
1868 28 września na ulicy Lipowej (obecna Szewczenki) wybucha pożar, pochłaniając całe miasto. Doszczętnie spalony rynek, z zabudową wokół, a z ratusza pozostaje jedynie żelazny szkielet.
1869 1871 Powstają: budynek urzędu wojewódzkiego, magistrat, teatr, odbudowano centrum miasta z ratuszem odbudowanym w stylu eklektycznym pod kierownictwem prof. Pokutińskiego z wieżą z kopułą.
1870 Inteligencja żydowska zakłada "Stowarzyszenie Postępowe" w sali tzw. Peitzera, przy ul. Halickiej 15 w kamienicy Orłowskiego.
1871 Polskie Pedagogiczne Towarzystwo redaguje organ "Szkoła". Powstaje szkoła żydowska - otwarta od 1872 r.
1876 Pierwsze oświetlenie na ważnych ulicach i placach - gazowe latarnie.
1876 Wybudowano gmach dworca kolejowego, który został w 1906 roku rozbudowany.
1878 Pierwsza fabryka wódek i spirytusu.
1880
Statystyka: 18626 osób, 1257 budynków; struktura przestrzenna obejmowała Śródmieście i cztery przedmieścia: Halickie, Tyśmienickie, Zabłotowskie i Kniahinińskie.
Do Stanisławowa na stałe przyjeżdża Agaton Giller - współzałożyciel "Kuriera Stanisławowskiego"
1883 W kościele katedralnym odsłonięta zostaje tablica pamiątkowa na cześć Stanisława Potockiego (syna Andrzeja), który zginął w bitwie pod Wiedniem w 1683 roku.
1884 Powstaje Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" (lwowska filia).
1885 Powstaje archidiecezja grecko-katolicka, w której rezydowali: Julian Pepesz, Julian Kujałowski, Andrzej Szeptycki, Grzegorz Homyszyn.
1886 4 kwietnia ukazuje się pierwszy numer tygodnika "Kuriera Stanisławowskiego" - Polski Organ Kresowy.
1892
Kapitalny remont (renowacja) kolegiaty stanisławowskiej.
Wychodzi "Gazeta Stanisławowska" tygodnik polityczno-ekonomiczno- społeczny.
1893
Powstaje trzecia w Galicji Dyrekcja Kolei Państwowych.
Rada miasta 7 grudnia 1893r. podejmuje uchwałę darowizny "Placu Rybiego" pod budowę świątyni izraelickiej.
1895 Oddano do użytku gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" zaprojektowanego przez krakowskiego architekta Karola Zarembę.
1895 - 1899 Rozpoczęto budowę synagogi postępowej przy Placu Mickiewicza wg. projektu architekta Wilchelma Stiasnego i inż. Maksymiliana Schlossa. Otwarcie i poświęcenie synagogi postępowej odbyło się 4 września 1899
1898 Józef Haller przeniesiony ze Lwowa do Stanisławowa, pełniąc funkcję dowódcy kadr zakłada Klub Atletów, przyczyniając się tym do rozwoju życia kulturalnego oficerów polskich. Po roku Haller wraca do Lwowa (1899).
1898 Postawiono pomnik Adama Mickiewicza, w setną rocznicę urodzin wieszcza.
1902
Powstaje Polski Związek Naukowo - Literacki.
Denis Siczyński - kompozytor buduje pierwszą szkołę muzyczną.
1905 Austriacki urząd wydaje zgodę na utworzenie ukraińskiego gimnazjum.
1905 Poświęcono gmach Krakowskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych tzw. "Florianki".
1906
Budowa wiaduktu wołczynieckiego, pod przejazdem kolejowym.
Wydanie pierwszego "Kalendarza Informacyjno-Kupieckiego Miasta Stanisławowa Rok 1906 ".
1907
Powstaje pierwsze kino na ziemiach polskich z 200 miejscami prowadzone przez inż. Leona Harasiewicza, funkcjonujące do wybuchu II wojny światowej.
17 maja odbyły się wybory do Parlamentu z czterema okręgami wyborczymi.
1908 Polacy organizują wojskowe drużyny. Związek Niezależnej Młodzieży "Zagrawa".
1910
Odsłonięto 6 metrowy obelisk w parku im. Cesarzowej Elizabeth w 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem.
W grudniu odbywa się spis ludności.
1912 14 kwietnia do Stanisławowa przyjeżdża arcyksiążę Karol Franciszek Józef.
1914 Wybuch i wojny światowej. Cały rok miasto znajduje się na linii bojów. Trzecia część budynków w ruinie. Pod artyleryjskim ostrzałem ginie ratusz. Od sierpnia 1914r. Do 8 czerwca 1915r. To okres panowania najeźdźców moskiewskich w Stanisławowie. Dopiero sprzymierzone wojska austro-węgierskie i niemieckie uwalniają miasto. Głównodowodzącym armią austriacką jest arcyksiążę Fryderyk.
1917 Polscy ułani, przebywający w Krechowcach, uwalniają miasto od bestialskiej, grabieżczej napaści maruderów rosyjskich plądrujących miasto od 20-go do 22-go lipca.
1919 Stanisławów siłą zajmują Ukraińcy i samozwańczo ogłaszają stolicą Zachodniej Ukraińskiej Narodowej Republiki, której prezydentem zostaje dr Eugeniusz Petruszewicz z siedzibę w budynku okręgowego sądu i w dyrekcji PKP na Grunwaldzkiej 11 (okupują miasto od 1-go stycznia do 27-go maja).
1919 26 lutego do Stanisławowa przyjeżdża główny ataman Semen Petlura.
1919 - 1921 27 maja wojska polskie po trzymiesięcznych rządach ZUNR wyzwalają Stanisławów. Następuje wyparcie wojsk Ukraińskich z miasta. Pomyślnie rozpoczęta ofensywa skierowana na wojska ukraińskie zostaje wstrzymana przez aliancką Radę Najwyższą, a zwłaszcza Lloyda Georgea. Oddziały polskie zdążyły zająć Stanisławów i Halicz, tworząc wspólną granicę z Rumunią. Od 1919 do końca 1921 następuje odbudowa miasta zniszczonego przez wojnę.
1921 Stanisławów zostaje miastem wojewódzkim.
1928 Władze polskie przystępują do wykonania nowego projektu ratusza (inż. Trela).
1928 Kilkadziesiąt metrów od rynku wybudowano targowy rynek (60 000 mkw.) Nastąpił koniec ery jarmarków wokół ratusza.
1929 1935 Wybudowano nowy ratusz, styl modernistyczny, wygląd obecny. Wysokość ratusza: początkowo 47 metrów, obecnie 49,5 m.
1939 W sierpniu mają miejsca przygotowania wojenne. W stanie nadzwyczajnym postawiono obronę przeciwlotniczą.
3.IX Ogłoszono pierwsze trzy alarmy,
4.IX Nad miastem dwukrotnie pojawiają się niemieckie samoloty.
5.IX Zbombardowane zostaje lotnisko sportowe na Dąbrowie. W następnych dniach bombardowane są kolejne cele strategiczne. Po drugiej stronie granicy koncentrują się wojska sowieckie.
14.IX Gen.Langner informuje raportem Nacz.Dow. o buntach Ukraińcow w woj. stanisławowskim: w Drohowyżu, Żydaczowie, Dolinie, Bolechowie i Kałuszu, gdzie dochodziło do rozbrajania polskich żołnierzy i zabójstw oficerów.
17.IX We wczesnych godzinach rannych - nalot ok. 96 samolotów niemieckich na miasto
18.IX Po południu wkraczaja do miasta wojska sowieckie. W tym dniu w godzinach południowych przed wkroczeniem wojsk sowieckich na polecenie W. Stolarczyka dwaj komuniści Lewczuk i Gundert wywieszają czerwony sztandar.
1939 1941 Miasto pod okupacją sowiecką. NKWD staje się postrachem mieszkańców. Aresztowania, zsyłki na Sybir, rozstrzeliwania Polaków, Rusinów i pozostałych narodowości uważanych za wrogów bolszewizmu.
1941 3.VII.1941 roku do miasta wkroczyły wojska węgierskie, które rządziły do 7-go. Lipca. po przyjściu wojsk węgierskich Ukraińcy rozpoczęli organizować swoją władzę podległą pod powstały 30.VI we Lwowie rząd ukraiński Jarosława Stećki. Ukraińcy zaczęli wydawać pismo: „Samostijna Ukraina”- wydano tylko cztery numery pod redakcją Dimitrija Hreholinśkiego a po niej „Ukrajinśke Słowo”, które ukazywało się trzy razy w tygodniu – i to pismo w styczniu 1942 roku zmieniło nazwę na „Stanisławiwśki Wisti”
Od 7 lipca Stanisławow przechodzi pod okupację niemiecką. Krwawe rządy Gestapo i Krugera - zbiorowy mord stanisławowskiej inteligencji. Okrutne mordy na Polakach, palenie ich domostw, kościołów. W różnych miejscowościach województwa dopuszczają się tego ukraińskie nacjonalistyczne ugrupowania. Bestialska zagłada Żydów.
7.VIII.1941 w tym dniu Węgrzy uroczyście przekazali zarząd nad miastem niemieckiemu staroście dr. Albrechtowi.
1944 Lato, Stanisławów przechodzi ponownie pod okupację sowiecką. NKWD otwiera swoją machinę okrucieństwa. Rozstrzeliwują Rusinów, Ukraińców, Polaków. Masowe aresztowania i zsyłki na Sybir.
1945 Wysiedlanie Polaków - pierwsze transporty na tzw. "Ziemie Odzyskane".
Widzimy na każdym kroku jak nasza przeszłość staje, przysypywana pyłem zapomnienia. Nie zapominajmy jednak, że przeszłość jest podstawą przyszłości. Na niej potomność buduje swą przyszłość. Patrząc sercem i uczuciem na Kresowe polskie historyczne martwe pomniki, to odczuwamy właśnie teraz jak bardzo przybliżają się one do nas, jak ożywiają się głazy, martwe przedmioty, bo chcą do nas swym językiem mówić. Kiedy te martwe pomniki dotykamy, głaszczemy, to odczuwamy, jak coś przenika tkliwą boleścią nasze wnętrza. Rozrzewnieni rozpływamy się w potoku lat ubiegłych. Ząb czasu, potężny i nieubłagany władca znacznie już zżarł nasze pomniki, chluby narodowej. Wynoszą się od nas zabytki, ale nie dajmy im zaginąć i pohamujmy ten szkodliwy pochód, żeby kiedyś rozżalona potomność nie powiedziała o nas: "minęły ich lata, leżą już martwi w grobach, a my nie zebraliśmy korzyści z wątłego ich bytu na ziemi. Przeszedł ich żywot, niczym lot sokoła, bez śladu w powietrzu, a nam teraz serce się kraje na widok takiej przepaści, która nas od nich oddziela.
Opracował: Rajmund Piżanowski
Kontakt
192123 odwiedziny od 5 stycznia 2004 roku
Google Search

WWW stanislawow.net